Ricardian Contract Khác Với Smart Contract Như Thế Nào?

Một trong những cách áp dụng phù hợp nhất của công nghệ chuỗi blockchain là sự phát triển của các “live” contract được lưu trữ an toàn trong cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, có giá trị pháp lý và hoàn toàn chống giả mạo, nhờ kỹ thuật nhận dạng mật mã. Các Ricardian contract dần đưa ý tưởng đó áp dụng vào cuộc sống và đã trở thành điểm nhấn mới nhất của chuỗi blockchain, từ đó khơi gợi sự quan tâm của những người đam mê crypto.

Nếu quan tâm đến tiền điện tử, có lẽ bạn đã nghe nói về các smart contract bao gồm các mã thực thi được lưu trữ trên chuỗi blockchain và tự động chạy khi các điều kiện được đáp ứng. Các Ricardian contract về cơ bản cũng tương tự như vậy, ngoại trừ việc chúng có được ràng buộc về mặt pháp lý.

Khái niệm Ricardian contract bắt nguồn từ những năm 1990, nhưng chưa bao giờ được thực hiện trên quy mô lớn trước đây. Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ đề cập đến mọi thứ bạn cần biết về các Ricardian contract, bao gồm lịch sử của công nghệ, nó khác với smart contract như thế nào và một số ví dụ về các trường hợp áp dụng. 

Ricardian Contract Là Gì?

Ricardian contract là một hợp đồng kỹ thuật số hoạt động như một thỏa thuận ràng buộc về mặt pháp lý giữa hai bên dựa trên các điều khoản và điều kiện. Hợp đồng được ký và xác minh bằng mật mã bằng cách sử dụng chuỗi blockchain, nhưng cả người lẫn máy đều có thể đọc được.

Biểu diễn "BowTie" của mô hình Ricardian. Nguồn: Artied on Wikimedia

Ngày nay, hầu như tất cả các tài liệu được lưu trữ ở dạng kỹ thuật số, điển hình là tài liệu Word. Tuy nhiên, với rất nhiều tài liệu Word được gửi qua email, rất khó nếu muốn tất cả các bên liên quan biết phiên bản nào là phiên bản cập nhật, xác thực nhất của hợp đồng.

Các Ricardian contract giải quyết vấn đề này bằng cách dùng ngôn ngữ chuyên ngành luật và kết hợp với một chữ ký số. Bước cuối cùng, đó là "tinh hoa" của quá trình này, là bảo mật nó bằng mật mã. Thuật toán tạo ra một khóa hoặc hash duy nhất được gắn riêng với tài liệu. Hash này ràng buộc với tài liệu, và chỉ có dùng tài liệu mới có thể biết hash.

Bất cứ khi nào các bên liên quan làm gì đó liên quan đến hợp đồng, họ chỉ cần thêm mã hash - không cần tài liệu, tên hay trích xuất thông tin - chỉ là hash. Vì hợp đồng có thể dễ dàng đọc bởi cả máy và người, máy chỉ cần tra cứu hash để xác nhận các chi tiết, còn người có thể đọc hợp đồng dưới dạng tài liệu văn bản truyền thống - cho phép tất cả các bên liên quan dễ dàng truy cập và xử lý thông tin. 

Ví dụ, giả sử các điều khoản của trái phiếu Kho Bạc Hoa Kỳ được viết bằng cách dùng Ricardian contract. Hợp đồng này về cơ bản biến trái phiếu thành cơ sở dữ liệu của riêng nó với siêu dữ liệu bao gồm tên của trái phiếu, nhà phát hành, chủ sở hữu, mệnh giá, v.v. Cơ sở dữ liệu chứa tất cả các chi tiết của thỏa thuận ban đầu, nhưng ở dạng kỹ thuật số với các tag có thể đọc được bằng máy. Hợp đồng sau đó được ký điện tử với các khóa riêng và hash để dễ dàng nhận dạng. Bất cứ ai hoặc hệ thống nào muốn truy cập các chi tiết của trái phiếu chỉ cần tìm kiếm giá trị hash.

Khái niệm Ricardian contract đã đi tiên phong trong những năm 90 bởi nhà mật mã học tài chính Ian Grigg, người gần đây đã mô tả Ricardian contract "chỉ là một văn bản với các từ ngữ bình thường mà các luật sư dùng cùng tất cả các điều khoản và điều kiện; Đó là cách truyền một tài liệu pháp lý cho một chương trình sao cho cả chương trình và con người đều hiểu những gì đang xảy ra." 

Grigg đã đưa ra ý tưởng của mình vào các Ricardian contract trong một bài báo xuất bản năm 1998 có tựa đề Mật Mã Tài Chính Theo 7 Lớp. Bài báo mô tả hệ thống thanh toán Ricardo được xây dựng bởi công ty mật mã tài chính Systemics. Hệ thống này được đặt theo tên của nhà kinh tế học người Anh David Ricardo, để vinh danh những đóng góp của ông cho lý thuyết thương mại quốc tế.

Công nghệ trong những năm 90 không đủ mạnh để triển khai đúng các lý thuyết của Grigg. Tuy nhiên, những hạn chế đó hiện đang được loại bỏ nhờ công nghệ chuỗi blockchain. Hiện nay ngày càng có nhiều dự án hỗ trợ các Ricardian contract, bao gồm Block.one, người khởi xướng EOS. 

Grigg đã hợp tác trong thời gian ngắn với Block.one và đưa chuyên môn của mình lên nền tảng EOS, một chuỗi blockchain tự quản trị và dựa trên hiệu suất, cung cấp cho các nhà phát triển và doanh nghiệp những công cụ để xây dựng các ứng dụng phi tập trung quy mô lớn và hướng tới người tiêu dùng. Hệ thống này hỗ trợ cho cả Ricardian contract và smart contract.

Các Ricardian contract đã không được triển khai trên quy mô lớn như vậy trước đây, nhưng giờ đây nó sẽ ổn định hơn trên chuỗi blockchain. Công nghệ Blockchain không chỉ đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, mà còn cung cấp nền tảng thử nghiệm hoàn hảo cho các live contract có hiệu lực pháp lý.

Sự Khác Biệt Giữa Ricardian Contract và Smart Contract Là Gì?

Các smart contract đã được quảng cáo rất nhiều trong những năm gần đây, nhưng điều này thường bị bỏ qua: với hình thức hiện tại, chúng không thể thay thế các hợp đồng ràng buộc pháp lý thực tế liên quan đến hai bên. Các Ricardian contract, hoặc sự kết hợp của các smart contract và Ricardian, có thể nắm giữ chìa khóa cho vấn đề đó. Đây là đặc điểm mà smart contract khác với Ricardian contract.

Smart Contract

Khái niệm smart contract lần đầu tiên được đề xuất vào đầu những năm 90 bởi nhà khoa học máy tính Nick Szabo. Nói một cách đơn giản nhất, smart contract là các thỏa thuận kỹ thuật số tự động hóa hành động của các ứng dụng dựa trên chuỗi blockchain khi các điều kiện được đáp ứng. Chúng tạo nên nền móng cho các ứng dụng phi tập trung (DApps), được xây dựng trên các chuỗi blockchain như Ethereum và rất quan trọng đối với tài chính phi tập trung (DeFi). 

Smart contract thực hiện tự động bằng cách làm theo các lệnh đơn giản "nếu ... thì" và được mã hóa trên chuỗi blockchain. Mạng máy tính tạo nên một chuỗi blockchain thực hiện các hành động được nêu trong hợp đồng khi các điều kiện được đáp ứng và xác minh. Ví dụ về những hành động như vậy có thể là mọi thứ từ việc gửi thông báo, gửi tiền phát hành vé và đăng ký xe. Những hành động này là bất biến, và không thể bị thay đổi hoặc hoàn tác bởi bất cứ ai. 

Ngôn ngữ lập trình được dùng để hệ thống hóa các smart contract và mặc dù khá dễ lập trình đối với các nhà phát triển, nội dung của hợp đồng không dễ hiểu với những người không biết ngôn ngữ lập trình. Các doanh nghiệp không thể dựa vào smart contract với hình thức hiện tại của nó, vì nhiều quy trình kinh doanh phải tuân theo các yêu cầu liên quan đến kiểm toán của con người. 

Việc các hành vi của mã smart contract là bất biến trên blockchain cũng không giúp ích gì, vì đây không phải là tính năng các công ty mong muốn khi đối mặt với các điều kiện mới trong thế giới thực. Các thỏa thuận hợp đồng giữa các doanh nghiệp hoặc doanh nghiệp với khách hàng thường thay đổi và smart contract không đảm bảo sự linh hoạt để thích ứng với bất kỳ thay đổi nào. 

Ricardian Contract

Không như các smart contract, các Ricardian contract không chỉ ghi lại các hành động của một hợp đồng mà còn cả ý định của nó, trước khi nó thực hiện. Hợp đồng loại này sử dụng hash để tìm kiếm tài liệu 1 cách nhanh chóng và hiệu quả. Dưới đây là một số điểm mạnh của Ricardian contract:

• Ràng buộc về mặt pháp lý: Ricardian contract có giá trị pháp lý. Nghĩa là nếu có tranh chấp giữa các bên tham gia, thì vụ việc có thể được đưa ra tòa án để điều tra. Điều này hiện không thể áp dụng với các smart contract. 

• Con người và máy móc có thể đọc được: Hợp đồng được viết với sự kết hợp của văn xuôi, hiểu được bởi cả các luật sư và người không chuyên, và ngôn ngữ đánh dấu có thể được đọc và thực thi bằng máy móc. 

• Vẹn cả đôi đường: Ricardian contract rất linh hoạt và có thể thêm chức năng smart contract vào các thỏa thuận pháp lý tiêu chuẩn nhằm xác định các hành động cần thực hiện khi cả hai bên đáp ứng điều khoản. 

• Được ký bởi tất cả các bên liên quan: Các điều khoản đề cập đến mối quan hệ hợp đồng giữa các bên liên quan được ký bằng kỹ thuật số, sử dụng khóa bí mật, thường là chữ ký số đơn giản do OpenPGP cung cấp. 

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là các hợp đồng ricardian sẽ thay thế các smart contract. Cả hai có thể kết hợp trong tương lai dưới dạng một số hình thức khác và các thỏa thuận kỹ thuật số có ràng buộc về mặt pháp lý sẽ được thực hiện tự động ngay khi các điều khoản được đáp ứng bởi các bên liên quan. Hai công nghệ khi kết hợp sẽ có tiềm năng trở thành tương lai của các thỏa thuận pháp lý dựa trên chuỗi blockchain. 

Ví Dụ Về Ricardian Contract

Mặc dù Ricardian contract vẫn là một khái niệm mới, các trường hợp áp dụng cho công nghệ này lại là vô hạn. Chúng có thể được dùng để tạo ra một loạt các thỏa thuận. Dưới đây là ba trường hợp áp dụng cho các Ricardian contract:

1. Thương mại ngang hàng: Các Ricardian contract cho thấy rất nhiều cơ hội trong các thị trường P2P, và một số nền tảng đã thành công khi triển khai chúng. Ví dụ: OpenBazaar là một thị trường trực tuyến nơi người dùng có thể mua hoặc bán bất cứ thứ gì. Nó sử dụng các Ricardian contract để theo dõi tính hợp pháp của các bên giao dịch.

2. Phát hành NFT: Các giao thức chuỗi Blockchain có thể sử dụng kết hợp các smart contract, Ricardian contract và hộ chiếu tài sản để phát hành NFT đối với tài sản vật chất trong thế giới thực. Ví dụ, giao thức Mattereum sử dụng các Ricardian contract ràng buộc về mặt pháp lý để ký điện tử và ghi lại tài sản NFT trên chuỗi blockchain. 

3. Số hóa các hợp đồng pháp lý phức tạp: Các Ricardian contract có thể tạo ra một mẫu tiêu chuẩn để số hóa các hợp đồng pháp lý phức tạp, điều này sẽ đơn giản hóa việc xác nhận và đảm bảo tính bất biến. Đã có một số ít các dự án khởi nghiệp chuỗi blockchain đang cố gắng sử dụng các Ricardian contract để phát triển các thỏa thuận pháp lý về chuỗi blockchain, như Contract Vault và EverContract.

EOS Blockchain

EOS là một trong những dự án crypto đầu tiên triển khai Ricardian contract vào năm 2019 bằng cách giới thiệu cái mà họ gọi là "Ricardian contract được thể hiện rõ ràng" trong bộ công cụ dành cho các nhà phát triển.

EOS kết hợp các tính năng của Ricardian contract và smart contract để khiến các hành động và ý định của hợp đồng dễ hiểu đối với người dùng. Điều này đảm bảo mã của smart contract hoàn toàn minh bạch, đây là một tính năng quan trọng - vì các hành động trên chuỗi blockchain thường thuộc giai đoạn cuối. 

Trước khi triển khai các Ricardian contract, rất khó để người dùng smart contract hiểu những hành động mà họ đã chấp thuận. Người dùng phụ thuộc vào các nhà phát triển ứng dụng để giải thích những gì smart contract thực thi trên bề nổi, mà không có bất kỳ mối liên hệ kiểm toán nào với các hành động diễn ra trên chuỗi blockchain.

EOS đã công bố hai tính năng mới có triển khai các Ricardian contract và hiệu chỉnh lại cách trình bày dữ liệu cho người dùng trước khi họ đồng ý ký giao dịch:

• Đặc Điểm Kỹ Thuật của Ricardian Contract: Điều này sẽ xác định mẫu ngôn ngữ để bổ sung siêu dữ liệu. Các nhà phát triển smart contract có thể làm theo mẫu này để tạo các Ricardian contract mà người dùng của họ dễ dàng hiểu được. 

• Bộ Công Cụ Mẫu Ricardian: Đây là một biểu diễn cho đặc điểm kỹ thuật của Ricardian contract nhằm cho biết các hợp đồng được thiết kế theo đặc điểm kỹ thuật sẽ trông như thế nào. Các nhà phát triển ứng dụng có thể coi nó như một công cụ thiết kế và thử nghiệm.

Tương tự, hãy coi Đặc điểm kỹ thuật của Ricardian contract như một ngôn ngữ lập trình và Bộ công cụ mẫu như một trình duyệt để hiển thị các tài liệu được viết bằng ngôn ngữ đó. Hai tính năng này đồng thời sẽ cho phép các nhà phát triển DApp tạo ra các smart contract với những giải thích rõ ràng về thỏa thuận mà người dùng đã tán thành.

Kết Luận

Các Ricardian contract có thể mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng của chuỗi blockchain có thể, đặc biệt khi kết hợp với các smart contract. Chúng có thể xác định rõ ý định của hai bên, ràng buộc các bên một cách hợp pháp và thực hiện các hành động dựa trên các điều khoản đã thỏa thuận.

Mặc dù khái niệm về các Ricardian contract hiện đã có từ lâu, việc sử dụng trên thực tế của công nghệ này vẫn còn khá mới. Nếu được áp dụng rộng rãi, nó có thể tác động đáng kể đến nhiều quy trình chuỗi blockchain, đặc biệt trong thương mại và tài chính.

Theo dõi hướng dẫn của chúng tôi để đọc thêm về các smart contract một cách chi tiết hơn.